Был тарихты мин шаҡ ҡатырғыс аптырау һәм әсенеү тойғоһо менән яҙам. Миңә ҡалһа, ошо бәләкәй генә хикәйә лә ир менән ҡатын араһындағы мөнәсәбәттәрҙәге тоғролоҡ тураһындағы уйҙырманы тотошлайы менән юҡҡа сығара һымаҡ. Ләкин уларҙы аяуһыҙ рәүештә фашлау, ике йөҙлөлөк битлектәрен йолҡоп, бар донъяға яр һалыу теләге лә юҡ – кешеләр һәм күктәр алдында бер-береһенә мәңге тоғро булырға анттар биргән ике кешенең ҡылыҡтарын балаларса наянлыҡ менән ҡабул итергә теләмәү тойғоһо ғына бар. Шулай ҙа, Әҙәм менән Һауа балаларының күпселеге, бер кем дә белмәҫ, тигән ныҡлы ышаныс менән бер-береһенә шундай этлектәр ҡылыуын тойоу ҡайһылай ҙа ҡыйын!..
Мәхмүт Усман улы Исҡужин Ҡазанда йәшәп, еңел сәнәғәт институтында химия кафедраһын етәкләй ине. Сығышы менән ауылдан булһа ла, студент саҡтарҙан алып бар тормошо баш ҡалала үтте уның. Боролош-ҡыйралыштарһыҙ, һәүетемсә генә аҡҡан ғүмере эсендә бик күп таныш-белештәре барлыҡҡа килһә лә, яҡын тип әйтерлек дуҫтары юҡ ине уның.

Махсуслашҡан мәктәптең өсөнсө класс уҡыусыһы Айрат Астанов немец теле дәресендә ултыра. Дәрестә түгел ул, ике күҙе лә – тәҙрәлә, бар ғәме – сыуаҡ көҙгә ҡыуанып тышта һикерәндәгән турғайҙар менән. Уҡытыусы Генрих Фридрихович кисә үткән контроль эштең йомғаҡтарын иғлан итә.
– Сфета Шилоффа – битш... Айррат... Ә бына Айратҡа – ике.
Айрат әйләнеп тә ҡарамай. Беренсе «икеле» түгел. Ә нишләйһең? Кермәй башҡа немец теле. Шартла, үл – кермәй. Светаға рәхәт ул. Ҡыҙыҡай кеше, башында буш урын күп. Ә бында баш юҡ-бар менән лыҡа тулы, «гутен морген»дарға урын да ҡалмаған.
– Айрат, – тип борсоулы өндәшә Генрих Фридрихович.– Һин немец телен бөтөнләй белмәйһең. Көндәлегеңде бир...
Айрат күнегелгән битарафлыҡ менән портфеленә үрелә. Һәр уҡытыусы үҙенең предметын донъяла иң мөһим фән тип һанай инде ул. Ҡайтҡас олатай менән аңлашаһы бар әле, ул да шундайҙарҙан.
Самаһыҙ ауырайып киткән сумкала, уҡытыусының ҡәтғи ҡултамғаһы менән нығытылып, Айраттың иҫәрлеге хаҡында ҡысҡырып, ҡып-ҡыҙыл ҙур «икеле» ята. Шуға йылы ҡояш та тоноҡланып ҡалғандай.

Зөфәр утын яра. Кескәй Азат уның янында өйөрөлә – атаһына ярҙам итә. Ярылған утынды һарай янына ташып өйөп бара. Йылы, ҡояш. Бына, суҡышына күбәләк эләктереп, был йортта йәшәүсе тағы бер йән эйәһе – турғай күренде. Һарай ҡыйығына ултырып, тәҙрә башына ҡарап-ҡарап алды. Ояһы шунда уның. Әйләнеп-тулғанып һикерәнләне бер аҙ. Нишләйһең, янда ғына кешеләр булһа ла, балалары янына бармай сара юҡ. Улар ҡанатланып бөткән инде, бына-бына осоп сығырҙар. Турғай таҡта ярығына сумды. Унан шатлыҡлы сырҡылдашыу ишетелде. Әгәр ҡоштар ояһының ҡайҙа икәнен күрһәтергә ҡурҡмай, осоп кереп йөрөй икән, тимәк, был йортта изге күңелле кешеләр йәшәй, тиҙәр был ауылда.
Дәү ерән эт эш менән булыусыларҙы түҙемһеҙләнеп күҙәтә. Ул бәләкәй Азат дуҫының эштән бушауын көтә. Уйнарға сабырға кәрәк тәһә. Янда ғына тиреҫтә тибенгән тауыҡтарға ла иғтибар итмәй ул. Бына ҡапҡа аҫтындағы тишектән, муйындарын оҙон һуҙып, баштарын түбән эйеп, берәм-берәм өйрәктәр килеп керҙе.

Ҡот осорлоҡ иләмһеҙ ырылдау ишетеп, бөтә тәне менән тертләп әйләнгән Васюк кемдеңдер әле тере ҡанына буялған бысаҡтай үткер тештәрҙең ыржайып торғанын күрә. Ниндәй януар был? Арыҫланмы? Ялы юҡ таһа. Айыу тиһәң, мөгөҙҙәре бар. Мөгөҙ остарында йылан баштары дерелдәй, иләмһеҙ ыҫылдап борғолана. Аларған күҙҙәренән йәм-йәшел сиҙәмгә ут сатҡылары һибелә лә, үләнде көйҙөрөп, ҡара төтөн булып күтәрелә. Васюк йән-фарман ҡасып китә. Артында ғына дауыл уйнатҡан йыртҡыстың ауыр һулышын да, кәкере аяҡтарҙың дөпөлдәүен дә тоя ул. Тиҙҙән юлы баш әйләнерлек бейеклектә асылған упҡын ситендә өҙөлә. Йөрәге туҡтай яҙған Васюк аҫта зәңгәрләнеп ятҡан йылға таҫмаһына эләгергә самалап баштүбән ташлана. Юҡ, түбәнгә мәтәлләмәй ул. Һауа тулҡыны еңел генә эләктереп ала ла, ҡанат һымаҡ йәйелгән ҡулдарында күтәреп алып китә. Шатлыҡтан ҡайнаған ҡан тамырҙарға һыймай таша төҫлө. Урмандар, йылғалар, яландар аҫта ҡала. Бына – уртаһынан киң һуҡмаҡ ярып үткән урман аҡланы. Ғәжәп, яртыһы алтын, яртыһы фирүзә төҫөндәге сәскәләр менән ҡапланған.

При моей жизни в нашей деревне были три полоумниика. Я расскажу об одном из них, о дурачке Акраме, который некоторым образом коснулся и моей жизни, оставив в книге судьбы серьезный отпечаток. Не могу не рассказать. Сейчас вот я его везу домой, вернее – его труп. Последние два года он провел в психодиспансере, находящемся в маленьком городке, за сотню верст от нас. С тяжелым чувством, с непонятными переживаниями в душе покачиваюсь в стареньком автобусе колхоза. Едем, вернее. Рядом что-то оживленно рассказывает шофер Мухтар, паренек с выбившимся пушком под носом, инеогда прерывая рассказ громким смехом. Хоть бы понял он, что я не слышу его, даже слушать не хочу. Ты что, Зайни-агай, пригорюнился оттого, что один дурачок умер? Раскрой глаза, погляди – разве мир изменился с его смертью? Нет, даже вчерашний волосок не шелохнулся, – поучает он меня. Только вернулся со службы, а уже серьезные выводы о жизни и смерти делает, отмечаю я себе.

Ах, как горит тело, что-то нестерпимо обжигает изнутри. Словно грудь доверху набили горящими угольями и вся влага, что есть, улетучилась, наполняя рот невыносимым запахом жженого мяса. Воды-ы!
Фу-у! Метущаяся меж сном и явью Сажида рывком вскочила и с трудом разлепила веки. Комната шла кругом. Будто приступ морской болезни: тошнит, кружится голова, все вокруг качается, шатается, плавает.
Насилу передвигая ноги, Сажида пошла в сторону кухни, достала из холодильника с вечера налитый сок. Пила жадно, взахлеб. Сок переполнил горло, начал стекать по краешкам губ. Она долго не могла отдышаться. И только когда последняя красная капля стекла по шее, с шумом хлопнулась на стул и вытянула ноги. Кончиком языка Сажида слизнула стекшую по краям губ жидкость. Равнодушно оглядела красные пятна, упавшие на белоснежную ночную рубашку, не стала их касаться. Что проку оттого, что вытрешь: они успели впитаться в ткань и теперь насквозь прожигают кожу груди. Хо-о!
Кажется, прошло. Понемногу в тело начала возвращаться жизнь. Угли, опалявшие нутро, наконец, погасли, в легкие ворвался свежий воздух из форточки.
Рассвело. Утреннее солнце щедро льет лучи на дома напротив. Они, как в зеркале, отражаются от стен и падают в квартиру Сажиды.